Dichtheidsbeproeving van rioleringen: methoden, normen en meettechniek

Zo controleert u aansluitleidingen, riolen en putten veilig en volgens de norm.

Hoe kunnen afvalwaterleidingen, riolen en putten veilig, efficiënt en volgens de geldende Nederlandse normen worden beproefd? Lees welke mogelijkheden druk- en dichtheidsproeven volgens NEN-EN 1610 bieden en hoe peilmetingen, vrijmetingen en digitale documentatie praktisch in het werkproces kunnen worden geïntegreerd. Voor drukbeproevingen van waterleidingen kan daarnaast NEN-EN 805 van toepassing zijn.

Uitdagingen in de afvalwatertechniek

Druk- en dichtheidsproeven betrouwbaar uitvoeren

Voor de inbedrijfstelling en tijdens het gebruik moeten afvalwaterleidingen, riolen en putten regelmatig op dichtheid worden gecontroleerd. Afhankelijk van het type object worden verschillende beproevingsmethoden toegepast. Tegelijkertijd moet vóór het betreden van een put worden vastgesteld dat er geen gezondheidsgevaarlijke of explosieve gassen aanwezig zijn. Moderne meettechniek ondersteunt bij het uitvoeren van beproevingen volgens de geldende normen, het waarborgen van de arbeidsveiligheid en het digitaal documenteren van de resultaten.

Praktijkvoorbeelden en toepassingsgebieden

Met moderne beproevingstechniek veilige afvalwatersystemen waarborgen

Bij de ontwikkeling van onze technologieën sluiten we altijd aan op de praktijk van onze klanten. Die praktijkervaring komt ook terug in onze toepassingsrapporten. Lees nu meer!

Gebruik van de OLLI voor vrijmeting in afvalwatersystemen

Veilig vrijmeten bij het betreden van putten

In het kader van onderhoud en reparatie van drinkwater-, afvalwater- en stadsverwarmingsnetten en van afscheiderinstallaties behoort het betreden van putten tot de werkzaamheden van vakmensen. Omdat werkzaamheden aan en in putten verschillende risico’s met zich meebrengen, moet met een aantal aspecten rekening worden gehouden. Afhankelijk van de ligging van de put moet eerst de plaatselijke verkeerssituatie worden beoordeeld en moeten zo nodig maatregelen worden genomen om het verkeer om te leiden.

De meest voorkomende gevaren bij werkzaamheden in een put zijn blootstelling aan gevaarlijke stoffen en valgevaar. Onder gevaarlijke stoffen vallen onder andere vaste stoffen, vloeistoffen, dampen en gassen die in schadelijke hoeveelheden of concentraties aanwezig kunnen zijn. Dit geldt overigens ook voor werkzaamheden in tanks, silo’s en andere besloten ruimten.

Ter bescherming tegen vallen wordt doorgaans een driepoot met valbeveiliging en reddingsfunctie boven de put geplaatst. De persoon die in de put werkt, wordt hieraan bevestigd met behulp van een veiligheidsharnas en lijnen. In dit artikel gaan we specifiek in op de risico’s van gevaarlijke gasconcentraties en zuurstoftekort. Daarnaast beschrijven we hoe het vrijmeten kan worden uitgevoerd met onze gasdetector OLLI.

Wat is vrijmeten?

Vrijmeten betekent het bepalen van mogelijke concentraties gevaarlijke stoffen en het zuurstofgehalte vóór en tijdens werkzaamheden in besloten ruimten. Het doel is vast te stellen of de atmosfeer veilig genoeg is om de ruimte te betreden en er werkzaamheden uit te voeren. Binnen de Nederlandse regelgeving vallen deze risico’s onder het Arbobesluit, waarbij onder andere eisen worden gesteld aan het voorkomen van gevaar door zuurstoftekort, gevaarlijke stoffen en explosieve atmosferen.

Voor de selectie, het gebruik en het onderhoud van gasdetectieapparatuur voor brandbare gassen en zuurstof kan NEN-EN-IEC 60079-29-2 als relevante Nederlandse norm worden toegepast.

Bij het vrijmeten wordt doorgaans onderscheid gemaakt tussen:

Ex: gevaar door brandbare en explosieve gassen
Ox: gevaar door een te laag of te hoog zuurstofgehalte
Tox: gevaar door giftige gassen

Bij werkzaamheden in en rond putten behoren naast zuurstoftekort (O₂) ook methaan (CH₄), kooldioxide (CO₂) en waterstofsulfide (H₂S) tot de meest voorkomende gevaren. Soms wordt ook koolmonoxide (CO) gemeten, omdat dit bijvoorbeeld door onvolledige verbranding van brandstoffen in het wegverkeer kan ontstaan.

Stap voor stap in de praktijk

Stap 1: Controleer of de gasdetector gebruiksklaar is

Voor iedere vrijmeting moet worden gecontroleerd of de gasdetector correct functioneert. Daarbij horen onder andere een visuele controle op beschadigingen en een functietest met geschikt testgas. Voor het veilig gebruik en onderhoud van gasdetectieapparatuur voor brandbare gassen en zuurstof kan in Nederland NEN-EN-IEC 60079-29-2 worden toegepast. Voor detectoren voor toxische gassen is onder andere NEN-EN-IEC 62990-1 relevant.

Bij de OLLI kan deze functietest, ook wel bump test genoemd, rechtstreeks via het hoofdmenu worden gestart. Daarbij wordt tevens gecontroleerd of de geïntegreerde pomp correct functioneert.

Stap 2: Voer regelmatig een functiecontrole uit

Naast de dagelijkse functietest moet de gasdetector periodiek aan een uitgebreidere functiecontrole worden onderworpen. Hierbij worden onder andere de behuizing, sensoren en meetfunctie gecontroleerd en worden de sensoren indien nodig gekalibreerd en gejusteerd. Voor detectoren van brandbare gassen en zuurstof is in Nederland NEN-EN-IEC 60079-29-2 van toepassing op onder meer het gebruik en onderhoud van gasdetectieapparatuur.

Bij de OLLI kan dit rechtstreeks via het menu ‘Kalibratie/justering’ worden uitgevoerd. Het is belangrijk om uitgevoerde functietests, kalibraties en controles vast te leggen. Met Esders Connect kunnen deze controles digitaal en papierloos worden geregistreerd en beheerd.

Stap 3: Voer vóór het betreden een vrijmeting uit

Pas nadat de functietest en visuele controle succesvol zijn uitgevoerd, kan de vrijmeting plaatsvinden. Dit gebeurt altijd vóór het betreden van de put. Op de OLLI wordt hiervoor de toepassing ‘Bewaking arbeidsruimte’ geselecteerd. Het apparaat wordt in schone omgevingslucht ingeschakeld en is na de opstarttijd van de sensoren gereed voor gebruik. Vervolgens kan de meting worden uitgevoerd, bijvoorbeeld met een aangesloten vlottersonde.

Tijdens de meting worden alle meetwaarden op het display weergegeven. Als één of meer meetwaarden de ingestelde grenswaarden overschrijden, geeft het apparaat een optisch en akoestisch alarm. In dat geval mag de put niet worden betreden. Eerst moeten passende maatregelen worden genomen, zoals ventileren of het toepassen van geschikte persoonlijke beschermingsmiddelen.

Stap 4: De atmosfeer tijdens de werkzaamheden continu bewaken.

Omdat de atmosfeer in de schacht op elk moment kan veranderen, is na het vrijmeten continue bewaking noodzakelijk.

Het gasdetectieapparaat kan direct worden gedragen door de persoon die in de schacht werkt, of buiten de schacht worden gebruikt door de voorgeschreven veiligheidspost met behulp van een drijfsonde. Deze laatste methode beschermt het meetapparaat bovendien tegen vervuiling.

Stap 5: Zorg voor voldoende deskundigheid

Het vrijmeten mag uitsluitend worden uitgevoerd door aantoonbaar deskundige personen. In Nederland moet hierbij worden gewerkt volgens de geldende Arbowetgeving en relevante normen voor het veilig gebruik van gasdetectieapparatuur, zoals NEN-EN-IEC 60079-29-2 voor brandbare gassen en zuurstof en NEN-EN 45544-4 voor toxische gassen en dampen.

De vereiste deskundigheid omvat met name:

het veilig omgaan met de gebruikte meetapparatuur en meetmethoden;
kennis van de te meten gevaarlijke stoffen en de bijbehorende grenswaarden;
kennis van de omstandigheden op locatie, zoals de eigenschappen van de besloten ruimte en mogelijke toevoeren of processen die de atmosfeer en daarmee het meetresultaat kunnen beïnvloeden.

Voor besloten ruimten geldt bovendien dat risico’s zoals zuurstoftekort, giftige stoffen en explosiegevaar vooraf moeten worden beoordeeld en beheerst.

Download een voorbeeld van een werkvergunning.

Ook de vrijmeting moet worden vastgelegd.
Wat zijn de belangrijkste aandachtspunten bij het vrijmeten? Welke gegevens moeten worden gecontroleerd? Met ons voorbeeld van het vrijgaveprotocol voor werkzaamheden in besloten ruimten, schachten en tanks kunt u deze taak aanzienlijk eenvoudiger maken.

Protocol voor vrijmetingen

We hebben een speciaal protocol voor vrijmetingen opgesteld. Dit bevat nuttige informatie over de alarmgrenswaarden van gasdetectoren voor verschillende gassen en een praktische tabel die tijdens het uitvoeren van de metingen kan worden ingevuld. Download het protocol door het onderstaande formulier in te vullen.

Onze technologieën voor dit onderwerp in één overzicht

OLLI

Optie Pomp

Optie dual IR-sensor

Optie zuurstofmeting OLLI

Optie Koolmonoxidesensor

Werkplekbewaking OLLI

Alligator Clip OLLI

Dobbersonde V2

Verbindingsslang dobbersonde

Regelventiel kalibratiegas Ecomini 30 l/h

Aanbevolen Producten

smart memo

Elektronische drukmeetkoffer voor druktesten waarop tot 5 externe sensoren (type EDS2) kunnen worden aangesloten. - De testprocedures zijn menugestuurd met een eenvoudig dialoogvenster voor gegevensinvoer - Een vrij programmeerbare druktest is inbegrepen - Latere toevoeging van testprocedures is eenvoudig mogelijk - Groot verlicht display, zelfs in direct zonlicht gemakkelijk te lezen - Gegevensinvoer en handtekening via touchscreen en membraantoetsen - Inclusief schrijfstift voor touchscreen - Gegevensopslag voor honderden metingen, afhankelijk van de testprocedure - Kabelloze communicatie voor updates en gegevensoverdracht met een eindapparaat (aan gegevensoverdracht naar de cloud zijn kosten verbonden) - LTE-GPS-module (optioneel) - Robuuste koffer (IP67) - Bedrijfstijd ca. 200 uur, verlenging met externe voedingskabel mogelijk Afmetingen: 220 x 90 x 168 mm Gewicht: ca. 1.450 g

OLLI

Gasmeet- en gaswaarschuwingsapparaat zonder gecertificeerde meetfunctie voor explosiebeveiliging. Explosieveilig, compact diffusie-handmeetapparaat voor maximaal vijf brandbare en giftige gassen evenals zuurstof in extreem resistent 2K kunststof behuizing met drie primaire alkali-mangaancellen. Er kunnen maximaal drie gassensoren worden geïnstalleerd (Ex/Ox/Tox). Optioneel kan het apparaat worden uitgerust met een Li-ion accupakket, pomp en drukmeting. De configuratie wordt individueel naar klantwens uitgevoerd. Bedrijfsduur > 50 uur (afhankelijk van type & aantal geïnstalleerde sensoren en omgevingsomstandigheden, zonder verlichting) Meetbereiken zijn afhankelijk van de sensoruitrusting. Afmetingen: 136 x 78 x 43 mm, Gewicht: ca. 350 g Explosieveilig meetapparaat: ATEX: II 2G Ex ib db IIC T4 Gb BVS 17 ATEX E 043 IECEx: Ex ib db IIC T4 Gb IECEx BVS 21.0085X Temperatuurbereik: -20°C <= Ta <= +50°C

Automatische drukverlagingsmodule EDS2

Optionele module voor de smart memo voor het automatisch uitvoeren van drukdalingstesten bij hydrostatische beproevingen. De automatische drukverlagingsmodule EDS2 wordt met een geïntegreerd stuk slang rechtstreeks op de testkop HANS aangesloten. Aan de uitgangszijde moet op de automatische drukverlagingsmodule EDS2 een geschikte EDS2-V worden aangesloten. De automatische drukverlagingsmodule werkt alleen in combinatie met een EDS2-V voor digitale registratie van de waterhoeveelheid! De automatische drukverlagingsmodule wordt momenteel ondersteund in de volgende procedures: W 400-2: KV, BNV, NV, ENV W 101: KV, NV EN 805: KV, NV Mechanische aansluitingen: - Slangaansluiting aan de inlaatzijde met nippel S5000 - S5000 koppeling aan de uitgangszijde - Houder voor bevestiging aan standbuis Elektrische aansluitingen: - 1 x Stopcontact B11 aan de ingangszijde (voeding via smart memo) - 3 x Stekker B11 aan de uitgangszijde voor directe aansluiting van andere EDS2-sensoren (geen extra T-stukken nodig) Maximale druk 30 bar Maximaal debiet 75 liter/minuut Gebruiksaanwijzing: Bij het uitvoeren van hydrostatische tests met een verwacht afvoervolume < 500 ml moet in ieder geval een debietreduceerder (artikelnummer 402125) worden gebruikt!

EDS2 niveausonde

Externe sensor kan worden aangesloten op het meetinstrument, geïntegreerde verbindingskabel 0,5 meter Sensortype: niveausonde Meetprincipe: drukmeting Meetbereik: 300 mm Meetnauwkeurigheid: 0,2 mm bij 20°C Resolutie: 0,1 mm Bedrijfstemperatuur: +3 °C tot +40 °C Maximale dompeldiepte: 500 mm Geschikt voor het uitvoeren van dichtheidsbeproevingen op rioolleidingen/-schachten volgens EN 1610. De EDS2-niveausonde is goedgekeurd voor dichtheidsbeproevingen van lichte vloeistofafscheiders en vetafscheiders volgens DIN 1999-100/DIN 4040-100, uitgegeven door TÜV Rheinland LGA Products GmbH.

Aanvullende informatie

Blog Tips

Afscheider

Dichtheidsbeproeving van afscheiderinstallaties: regelgeving, werkwijze en meettechniek

Afscheiders voor lichte vloeistoffen zoals olie en benzine spelen een belangrijke rol bij de bescherming van het milieu. Ze scheiden schadelijke stoffen uit het afvalwater voordat deze in het rioolstelsel of het milieu terecht kunnen komen. Dergelijke afscheiderinstallaties worden doorgaans toegepast op locaties waar een verhoogd risico bestaat op lichte

Verder lezen >>

Dr. Johannes Hopster 3. september 2026

Afvalwater

Eén digitaal apparaat voor uiteenlopende druk- en dichtheidsbeproevingen

Beproevingen aan afvalwater-, water-, gas-, warmtenet- en glasvezelnetwerken: gelijktijdig meten en documenteren. Afhankelijk van de opdracht moet rekening worden gehouden met verschillende leidingen, testmedia en normen. Bij afvalwatersystemen staan dichtheidsbeproevingen met lucht of water centraal, terwijl bij nutsleidingen vaak duidelijk vastgelegde druktestprocedures gelden. Daarnaast zijn er toepassingen zoals het testen

Verder lezen >>

Jessica Lehbrink 31. augustus 2026

Afvalwater

Uitvoeren van een dichtheidsbeproeving met de niveaumetingstechniek volgens NEN-EN 1610

Leidingen in het afvalwaterbeheer moeten in Nederland vóór de inbedrijfstelling een acceptatietest ondergaan. Dit is om te verifiëren dat de constructiewerkzaamheden correct zijn uitgevoerd en dat het leidingsysteem lekvrij is. Er zijn verschillende methoden beschikbaar voor dit doel, afhankelijk van de structuur van het leidingsysteem. Dit artikel gaat over dichtheidsbeproevingen

Verder lezen >>

Dr. Johannes Hopster 27. maart 2025

Adviesgsprek

Als u meer wilt weten over Esders en onze meetoplossingen op het gebied van milieu- en persoonsbescherming, adviseren wij u graag.

Live demonstratie

Op locatie of tijdens een online afspraak: vraag gerust een live demonstratie bij ons aan.

Goed om te weten! Onze veelgestelde vragen over afvalwatersystemen

Veelgestelde vragen over druk- en dichtheidsbeproevingen van afvalwatersystemen

Wanneer is een dichtheidsbeproeving van afvalwaterleidingen vereist?

Dichtheidsbeproevingen worden onder andere uitgevoerd bij nieuwbouw, renovaties en volgens de eisen van de opdrachtgever of de geldende normen en richtlijnen.

Welke norm geldt voor druk- en dichtheidsbeproevingen?

Voor nieuw aangelegde afvalwaterleidingen en schachten vormt NEN-EN 1610 de belangrijkste norm voor druk- en dichtheidsbeproevingen.

Wanneer wordt de niveaumeetmethode toegepast?

De niveaumeetmethode wordt met name toegepast bij dichtheidsbeproevingen van schachten met water en maakt een nauwkeurige registratie van veranderingen in het waterniveau mogelijk

Waarom is vrijmeten noodzakelijk voordat een schacht wordt betreden?

Voordat een schacht wordt betreden, moet worden gecontroleerd of er sprake is van zuurstoftekort of gevaarlijke gassen. Vrijmeten beschermt medewerkers en maakt deel uit van een veilig werkproces. Hiervoor kan onze OLLI (EX/OX/TOX) worden ingezet.

Welke gassen komen vaak voor in riolen en schachten?

Tot de meest voorkomende gassen behoren waterstofsulfide (H₂S), methaan (CH₄) en koolmonoxide (CO). Daarnaast kan er sprake zijn van een te laag zuurstofgehalte.