Menu
Uitdagingen
Toepassingsgebieden
Aanbevolen Producten
Aanvullende informatie

Vrijgavemeting: gasdetectie voor betrouwbare persoonsbescherming

Controleer vóór het betreden op zuurstoftekort en op toxische en explosiegevaarlijke gassen.

Een vrijgavemeting beschermt mensen tegen onzichtbare gevaren. Voor werkzaamheden in schachten, riolen, tanks of andere besloten ruimten moet worden gecontroleerd of zuurstoftekort en toxische of explosiegevaarlijke gassen een risico vormen voor de veiligheid. Lees hoe een correcte vrijgavemeting wordt uitgevoerd, welke eisen gelden en welke meettechniek veilig werken ondersteunt.

Vraag nu advies aan

Waarom een vrijgavemeting vóór het betreden zo belangrijk is

De grootste uitdaging bij een vrijgavemeting is dat gevaarlijke gassen niet zichtbaar en ook niet altijd waarneembaar zijn. Afhankelijk van de werkomgeving kunnen het zuurstofgehalte en de gasconcentraties binnen korte tijd veranderen. Daarnaast verschillen schachten, riolen, tanks en silo’s in constructie en in de mogelijke aanwezigheid van gevaarlijke stoffen.

Om risico’s betrouwbaar vast te stellen en de veiligheid van medewerkers te waarborgen, zijn geschikte meetmethoden, deskundig personeel en een continue bewaking van de atmosfeer essentieel.

Vrijgavemeting in de praktijk begrijpen

Onze praktijkvoorbeelden bieden praktische inzichten in typische uitdagingen en beproefde werkwijzen voor het detecteren van toxische gassen in de atmosfeer vóór het betreden van schachten, besloten ruimten en tanks.

Gebruik van de OLLI voor vrijgavemetingen

Inspector usando OLLI para la detección de gases en espacios confinados

Vrijgavemeting vóór werkzaamheden in schachten en besloten ruimten

In het kader van onderhoud en reparatie aan drinkwater-, afvalwater- en warmtenetten en aan afscheiderinstallaties behoort het betreden van schachten tot de werkzaamheden van vakmensen. Omdat werkzaamheden aan en in schachten verschillende risico’s met zich meebrengen, zijn er een aantal belangrijke aandachtspunten.

Afhankelijk van de ligging van de schacht moet eerst rekening worden gehouden met de plaatselijke verkeerssituatie en moeten indien nodig maatregelen worden genomen om het verkeer om te leiden. De meest voorkomende gevaren bij werkzaamheden in een schacht zijn blootstelling aan gevaarlijke stoffen, waaronder vaste stoffen, vloeistoffen, dampen en gassen in schadelijke hoeveelheden of concentraties, en het risico op vallen. Dit geldt overigens ook voor tanks, silo’s en andere besloten ruimten.

Ter bescherming tegen vallen wordt doorgaans een driepoot met valbeveiliging en reddingsfunctie boven de schacht geplaatst. De persoon die in de schacht werkt, wordt hieraan bevestigd met een veiligheidsharnas en lijnen.

In dit artikel gaan we specifiek in op de risico’s van gevaarlijke gasconcentraties en zuurstoftekort en beschrijven we hoe een vrijgavemeting wordt uitgevoerd met ons gasdetectieapparaat OLLI.

Uitdagingen bij een vrijgavemeting

Onder een vrijgavemeting wordt verstaan: het bepalen van mogelijke concentraties gevaarlijke stoffen en het zuurstofgehalte vóór en, indien nodig, tijdens werkzaamheden in een besloten ruimte. Het doel is vast te stellen of de atmosfeer veilig genoeg is om de werkzaamheden uit te voeren.

Een vrijgavemeting is daarmee een belangrijke maatregel om medewerkers te beschermen tegen risico’s die vaak worden aangeduid met de termen Ex, Ox en Tox:

  • Ex staat voor het risico van brandbare en explosieve gassen.
  • Ox staat voor risico’s als gevolg van zuurstoftekort of een afwijkend zuurstofgehalte.
  • Tox staat voor risico’s door giftige gassen.

Bij werkzaamheden in schachten kunnen naast zuurstoftekort (O₂) onder andere methaan (CH₄), koolstofdioxide (CO₂) en waterstofsulfide (H₂S) voorkomen. Afhankelijk van de omgeving en de werkzaamheden kan ook controle op koolmonoxide (CO) noodzakelijk zijn, bijvoorbeeld wanneer verbrandingsgassen een besloten ruimte kunnen binnendringen.

In Nederland moeten dergelijke werkzaamheden worden uitgevoerd binnen de kaders van de Arbowet en het Arbobesluit. Vooraf moeten de risico’s worden beoordeeld, bijvoorbeeld via de RI&E en een taak- of werkplekspecifieke risicoanalyse. Op basis daarvan worden passende beheersmaatregelen vastgesteld. Afhankelijk van de situatie kan daarnaast een werkvergunning of procedure voor het betreden van besloten ruimten vereist zijn.

Voor een veilige uitvoering is het belangrijk dat de vrijgavemeting wordt uitgevoerd door deskundig personeel met geschikte en correct gecontroleerde gasmeetapparatuur. Ook moet worden bepaald of tijdens de werkzaamheden continue bewaking van de atmosfeer noodzakelijk is.

Risico’s minimaliseren met een deskundig uitgevoerde vrijgavemeting

Gevaarlijke gassen zijn niet zichtbaar en ook niet altijd waarneembaar. Zelfs lage concentraties of een tekort aan zuurstof kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid of levensbedreigende situaties veroorzaken.

Een deskundig uitgevoerde vrijgavemeting helpt om deze risico’s vroegtijdig te herkennen en passende veiligheidsmaatregelen te nemen. Daarmee wordt een belangrijke voorwaarde gecreëerd voor veilig werken in schachten, tanks, silo’s en andere besloten ruimten.

Omdat de atmosfeer tijdens de werkzaamheden kan veranderen, is na de vrijgavemeting een continue bewaking van de atmosfeer noodzakelijk. De persoon die in de schacht werkt, kan hiervoor het gasdetectieapparaat direct bij zich dragen. Een andere mogelijkheid is dat een veiligheidswacht buiten de schacht het meetapparaat gebruikt in combinatie met een aangesloten drijfsonde. Hierbij wordt het meetapparaat tegelijkertijd beter beschermd tegen vervuiling.

De persoon die de vrijgavemeting uitvoert, moet over voldoende deskundigheid beschikken. Binnen de Nederlandse arbowetgeving geldt dat werkzaamheden met risico’s door gevaarlijke stoffen en besloten ruimten alleen veilig kunnen worden uitgevoerd wanneer medewerkers hiervoor voldoende zijn geïnstrueerd en opgeleid. De benodigde deskundigheid heeft onder andere betrekking op:

  • de gebruikte meetapparatuur en meetmethoden;
  • de gevaarlijke stoffen en gassen waarop wordt gemeten;
  • de omstandigheden op de werkplek, zoals de eigenschappen van de besloten ruimte, aanwezige installaties en mogelijke toevoer van stoffen of gassen die de meting kunnen beïnvloeden.

Het uitvoeren van vrijgavemetingen in schachten, silo’s, tanks en andere besloten ruimten vereist zorgvuldigheid en kennis van de geldende veiligheidsmaatregelen. Door de juiste procedures en voorzorgsmaatregelen toe te passen, kunnen potentiële gevaren vroegtijdig worden vastgesteld en kan de veiligheid van medewerkers beter worden gewaarborgd.

Vrijgavemeting stap voor stap

Stap 1: Controleer of het gasdetectieapparaat gereed is voor gebruik

Een vrijgavemeting wordt doorgaans uitgevoerd met een geschikt gasdetectieapparaat dat is ontworpen voor het meten van explosiegevaar, zuurstof en toxische gassen. Voor dergelijke meetapparatuur gelden in Nederland onder andere relevante NEN-EN-normen, zoals NEN-EN-IEC 60079-29-1 voor de detectie van brandbare gassen, NEN-EN 50104 voor zuurstofmeting en NEN-EN-IEC 62990-1 voor de detectie van toxische gassen.

Voordat de vrijgavemeting wordt uitgevoerd, moet worden gecontroleerd of het gasdetectieapparaat correct functioneert. Dit gebeurt door middel van een visuele controle en een functietest, ook wel bump test genoemd. De controlefrequentie wordt bepaald aan de hand van de gebruiksinstructies van de fabrikant, de bedrijfsprocedures en de voor de toepassing geldende veiligheidsvoorschriften. Binnen Nederlandse arbocatalogi voor besloten ruimten wordt eveneens voorgeschreven dat meetapparatuur binnen de geldige kalibratieperiode moet vallen en periodiek met testgas moet worden gecontroleerd.

Tijdens de controle wordt het apparaat inclusief de aangesloten sonde visueel gecontroleerd op beschadigingen. Vervolgens wordt het kort aan een geschikt testgas blootgesteld om te controleren of de sensoren en alarmfuncties correct reageren. Ook de werking van de geïntegreerde pomp wordt hierbij gecontroleerd. Bij de OLLI kan deze controle via de Bump Test rechtstreeks vanuit het hoofdmenu worden uitgevoerd.

Naast de regelmatige functietest moet het gasdetectieapparaat periodiek uitgebreider worden gecontroleerd. Daarbij worden naast de visuele controle ook de kalibratie en, indien nodig, de justering van de sensoren uitgevoerd. De frequentie hiervan wordt bepaald op basis van de voorschriften van de fabrikant, de gebruiksomstandigheden en de binnen het bedrijf geldende veiligheidsprocedures. Bij de OLLI kan dit rechtstreeks op het apparaat worden uitgevoerd via het menu ‘Kalibratie/justering’.

Alle functiecontroles, bump tests en kalibraties moeten goed worden vastgelegd, zodat de onderhouds- en controlehistorie van de gebruikte gasdetectieapparatuur aantoonbaar is. Met Esders Connect kunnen deze gegevens digitaal, papierloos en AVG-conform worden gedocumenteerd.

Nadat de functietest en visuele controle succesvol zijn uitgevoerd, vindt vóór aanvang van de werkzaamheden de vrijgavemeting plaats, dus voordat de schacht wordt betreden.

Hiervoor wordt op de OLLI de toepassing ‘Werkplek bewaking’ geselecteerd. Het apparaat wordt in schone omgevingslucht ingeschakeld en is na de opwarmfase van de sensoren gereed voor gebruik. Vervolgens wordt de meting uitgevoerd met een aangesloten drijfsonde.

Tijdens de meting kunnen de meetwaarden op het display worden afgelezen. Wanneer deze de ingestelde grenswaarden overschrijden, geeft het apparaat een alarm. In dat geval mag de schacht niet worden betreden. Eerst moeten passende maatregelen worden genomen, zoals ventileren of afzuigen, of het toepassen van geschikte persoonlijke beschermingsmiddelen.

Download brochure voor OLLI

Wilt u meer weten over de mogelijkheden van de OLLI voor vrijgavemetingen en gasdetectie in besloten ruimten? In onze brochure vindt u meer informatie over de meetmogelijkheden, beschikbare sensoren, toepassingen en praktische functies van het apparaat. Zo krijgt u snel een compleet beeld van hoe de OLLI kan worden ingezet voor veilig en betrouwbaar werken.

Aanbevolen Producten

OLLI
OLLI
Gasmeet- en gaswaarschuwingsapparaat zonder gecertificeerde meetfunctie voor explosiebeveiliging. Explosieveilig, compact diffusie-handmeetapparaat voor maximaal vijf brandbare en giftige gassen evenals zuurstof in extreem resistent 2K kunststof behuizing met drie primaire alkali-mangaancellen. Er kunnen maximaal drie gassensoren worden geïnstalleerd (Ex/Ox/Tox). Optioneel kan het apparaat worden uitgerust met een Li-ion accupakket, pomp en drukmeting. De configuratie wordt individueel naar klantwens uitgevoerd. Bedrijfsduur > 50 uur (afhankelijk van type & aantal geïnstalleerde sensoren en omgevingsomstandigheden, zonder verlichting) Meetbereiken zijn afhankelijk van de sensoruitrusting. Afmetingen: 136 x 78 x 43 mm, Gewicht: ca. 350 g Explosieveilig meetapparaat: ATEX: II 2G Ex ib db IIC T4 Gb BVS 17 ATEX E 043 IECEx: Ex ib db IIC T4 Gb IECEx BVS 21.0085X Temperatuurbereik: -20°C <= Ta <= +50°C
Koffer OLLI
Koffer OLLI
Koffer met schuiminleg in bodem en deksel. Met uitsparingen voor het meetapparaat, laders en verdere toebehoren.
Beschermhoes OLLI
Beschermhoes OLLI
Beschermhoes OLLI

Aanvullende informatie over vrijgavemetingen en persoonsbescherming

Blog Tips
Blog

Efficiënte uitvoering en documentatie van de gasinspectie volgens NEN 1078 met TONI

De jaarlijkse gasinspectie is een vast onderdeel van verantwoord gebouwonderhoud. De uitvoering is eenvoudig, maar cruciaal voor de veiligheid. Schoorsteenvegers voeren deze taak vaak uit namens huiseigenaren of als aanvullende dienst. Het gaat daarbij vooral om nauwkeurige observaties en betrouwbare documentatie. Precies hier komen de TONI-instrumenten van Esders in beeld.

Verde Lezen >>
Jessica Lehbrink 4. februari 2026
Blog

Onze OLLI – beschikbaar in meerdere varianten met één doel: veiligheid en efficiëntie.

Of het nu gaat om gas-, water- of rioleringsnetwerken: wie verantwoordelijk is voor kritieke infrastructuur, heeft betrouwbare en praktijkgerichte meettechniek nodig. Onze OLLI-apparaten bieden precies dat – in meerdere gespecialiseerde varianten voor uiteenlopende toepassingen. Veilige rioolinspectie en vrijgavemeting met de OLLI Bij het betreden van mangaten en besloten ruimten –

Verde Lezen >>
Rob Tukker 15. juli 2025
LEL
Blog

LEL versus PPM

De basisprincipes van de meetbereiken De afkorting LEL staat voor Lower Explosion Limit (explosiegrens) en ze komt overeen met de concentratie van een stof in de lucht waarboven explosiegevaar bestaat. Voor ons is de LEL van brandbare gassen relevant, bijv. methaan, ethaan, propaan en butaan. In deze blogpost beperken we

Verde Lezen >>
Bernd Esders 8. december 2019

Advies van een expert of een live demonstratie voor vrijgavemetingen?

Wij beantwoorden graag uw vragen over gasdetectie, andere meetmethoden of onze meettechniek. Laat eenvoudig uw contactgegevens achter.

Wij nemen zo snel mogelijk contact met u op.

Adviesgesprek aanvragen

Wilt u weten welke oplossing het beste bij uw toepassing past? Neem contact met ons op. Wij adviseren u graag persoonlijk en vrijblijvend.

Live-demonstratie aanvragen

U bepaalt zelf of de demonstratie bij u op locatie of online plaatsvindt. Samen plannen we een geschikt moment voor uw productdemonstratie.
keyboard_arrow_up